DE PERREKAPEL IN BEAUVECHAIN OP DE GRENS MET BIERBEEK (OPVELP)

Beauvechain – de Perrekapel – hij bestaat echt of wat dacht je?

De Perrekapel op de grens tussen Beauvechain en Bierbeek/Opvelp). Net als de rest van Brabant staat de streek van Bierbeek en Beauvechain vol met kleine kapelletjes. Sommigen daarvan zijn zelfs beroemd zoals de Gosin-kapel in Nodebais vanwege de keramieken van Max Vanderlinden of alleszins heel bekend om hun ouderdom zoals la Chapelle Saint Corneille en la Chapelle au Rond Chêne in Mille. In diezelfde omgeving staat er ook nog de Sint-Bernarduskapel in de holle weg voorbij het gehucht Mollendaal en het Rachierhof. Minder bekend maar misschien belangrijk in het verhaal dat volgt is de heel charmante Kapel van het Heilige Aanschijn (ofwel Karmel-kapel) vlakbij de vroegere windmolen op de kruising tussen Oude Geldenaaksebaan en de Smisstraat in Bierbeek-dorp. En zo kan je nog wel even doorgaan en dat is ook de moeite waard want al deze kapellen lenen zich voor mooie natuurwandelingen en maken deel uit van verleden en heden van onze streek. Maar wie in Bierbeek of Beauvechain (laat staan daarbuiten) kent de Perrekapel? Lezer Wouter van den Bril stelde me deze week deze vraag en omdat ik er nog nooit van had gehoord ben ik uit nieuwsgierigheid maar eens snel op zoek gegaan om foto’s te maken en er iets meer over te weten te komen.

Even dacht ik met een compleet mysterie te maken te hebben maar al vrij snel zijn de sluiers opgelicht.

Beauvechain/Bierbeek (Opvelp) – Perrekapel

De kapel zelf heb ik gevonden. Hij staat aan de rand van het Perrebos tussen de bomen. Vanuit het veld zie je er niets van. Op oude kaarten zal je hem niet vinden maar op de Open Street Map (internet) en de meest recente gedrukte topografische kaarten van het NGI staat hij aangegeven met een kruisje zowat midden tussen de Perrestraat in Opvelp en de Rue de Mollendael in Beauvechain maar wel juist aan de Franstalige kant van de taalgrens. Op de kaart staat er geen enkele pad naartoe aangegeven maar op het terrein wandel je er wel gemakkelijk naar toe vanaf de Rue de Mollendael en daar stuit je zelfs op een verroest bordje ‘promenade vers la chapelle’ hoewel je op die plek een bramenveld zou in moeten gaan om er te geraken. Gelukkig wisten jagers me de juiste weg te wijzen. Je komt er ook te voet door het bos vanaf de Perrestraat maar dan moet je over privéterrein. De kapel ligt in een privébos en is overduidelijk een privé-kapel. Anders dan alle andere kapelletjes in de omgeving is het er een met een volledige kruisweg hoewel op het terrein al de mooie prenten met bramen overwoekerd zijn. Die kruisweg vind je op bijna geen enkele kaart aangegeven, alleen maar in een hoekje van de NGI-kaart Beauvechain-Tienen blad 32/7-8) waar je de kruisjes ziet staan in het ‘Bois de Peer’. Over de kapel zelf vind je zelfs na grondig zoekwerk slechts één verwijzing op het internet van een groepje hondenwandelaars in 2014 die er ook niets van weten en zich afvragen wat die kapel hier staat te doen en wie hem gezet heeft. In Beauvechain is hij zelfs helemaal onbekend.

Beauvechain – het eerste bewijs dat de Perrekapel inderdaad bestaat en dat je op de goede weg bent

Voordat ik verder inga op het  verleden en heden van de Perrekapel tussen Bierbeek en Beauvechain zoek ik nog naar een verklaring van het woord ‘Perre’. De kapel staat in het Perrebos. Historische namen in onze streken zijn altijd verbonden met het landschap, het gebruik of met de eigenaars en dat is op deze plek niet anders: achter Vuilenbos, Smisveld, Zwartenhoek, Stoquoi, Culot, Hazenberg en La Misére verbergen zich verhalen die de moeite waard zijn om te bewaren. Bossen worden dikwijls naar vroegere eigenaars genoemd zoals het nabijgelegen Remmelenbos dat op de kaart Vandermaelen van 1846 als ‘Bois Philippe’ ou ‘Reemelenbosch’  staat aangeduid. Hoewel de naam ‘Vandeperre’ tamelijk gebruikelijk is lijken Perrebos en Perreveld niet te verwijzen naar een historische meneer (of familie) Perre, Pierre of Peter (en ook niet naar een ‘peerd’ of ‘paard’) maar naar het vlak er boven gelegen gehucht Perre. De naam komt niet voor op de oude kaarten voor zover ik die kan raadplegen maar dankzij studiewerk van Opvelps natuurgids Rik Convents weten we dat het vermoedelijk zoiets betekent als ‘omheinde plaats’ of ‘afgesloten ruimte’, afkomstig van het Middelnederlandse ‘perrik’ en het Latijnse ‘parricus’ waaraan we ook het woord ‘park’ en ‘perk’ (en ‘beperkt’, ‘beperken’ en misschien ook ‘perceel’) te danken hebben. De naam ‘Vandeperre’ of ‘Perre’ ontstaat dan doordat de plaatselijke bevolking er dat van maakt door een verschijnsel dat taalkundigen ‘klinkerrekking’ noemen. Het Perreveld staat voor de eerste keer op de kaart Vandermaelen, de huizen in de buurt staan 100 jaar later op de NGI-kaart van 1969 vermeld als het gehucht Perre en op diezelfde kaart is het Perrebos verfranst tot ‘Bois de Peer’ (wat taalkundig op niets slaat).

Beauvechain op de grens met Bierbeek (Opvelp) – judaspenning aan de Perrekapel

Ongetwijfeld waren gehucht en veld in het verleden van een omheining voorzien (waarschijnlijk nog altijd) maar of dit ook zo was voor het bos weten we niet (nu niet meer in elk geval). Alle aanvullingen en andere bedenkingen welkom. Deze namiddag vertelde me iemand nog dat het woord perre in Bierbeek ook een draaihekje is om ergens binnen te geraken. Ik heb over die kapel ondertussen ook al wat andere aanwijzingen binnengekregen.

Mijn verhaal over de ‘geheimzinnige’ Perrekapel tussen Beauvechain en Opvelp (Bierbeek) levert vanuit Beauvechain niet zoveel geen inhoudelijke reactie op maar vanuit Bierbeek is krijg ik best wel veel commentaar waarvoor dank. Daaruit maak ik op dat de kapel met de kruisweg met zijn 14 fiere staties oorspronkelijk is opgericht in 1987 door Opvelpenaar en (naar ik vermoed) dan eigenaar van het Perrebos, Roger Branson, vermoedelijk bijgestaan door Omer Abts, eveneens van Opvelp, als dank voor de genezing van een dierbaar familielid. De kapel wordt toegewijd is aan ‘O-L-Vrouw-van-de-Wonderdadige-Medaille’, of ook wel de kapel van ‘Jezus en Maria’ genoemd. Haar beeld staat aan de voorkant van de kapel achter het glas. Je kan het niet heel goed meer zien maar het is mooi. Wie het gemaakt heeft weet ik niet. De beelden aan de achterkant zijn die van de patroonsheiligen Sint Antonis (Antonius van Padua) en Sainte Rita. Op stenen platen aan de zijmuur staat in een mooi handschrift ‘en souvenir de notre cher Doyen A.Englebert 1993’ en ‘medestichters Jeanne Ombelet, +12-02-1996 echtg. Jules Boogaarts’.

Beauvechain/Bierbeek (Opvelp) – Perrekapel – St.Antonius en Ste.Rita

Pastoor (l’Abbé) André Englebert was in die tijd deken van Beauvechain dus ik vermoed dat hij de kapel, gelegen op zijn grondgebied,  ingezegend heeft. De andere namen zijn in de streek bekend maar ik weet er nog niets over.

Het Christusbeeld in de glazen nis bovenop de kapel is een processie beeld dat in 1906 is aangekocht door de Opvelpse pastoordeken Camiel Weicherding. Zelfs vanaf de grond valt op dat het een heel mooi gelaat heeft met blonde haren en gekleed is in een lang wit gewaad. Op het hoofd staat een gouden stralenkrans en daarin zou de volgende inscriptie moeten staan ‘EENVOUD LIEFDE BETROUWEN’. Lezer Koen Herregodts vertelt dat het destijds op kermiszondag uitgedost werd “met een prachtig kleed in rode veloers, op een berrie geplaatst en door het dorp gedragen tijdens de kermisprocessies op Drievuldigheidszondag”, dat is ieder jaar op de eerste zondag na Pinksteren. Bij die gelegenheid werd de berrie gedragen op de schouders van de jongens van de Boeren Jeugd Bond (B.J.B.). Na de processie werd het altijd opgeborgen op de kleine zolder van de Opvelpse parochiezaal. Op een kwade dag is het bij die gelegenheid in stukken gebroken. De brokstukken hebben vele jaren lang op de zolder gelegen en zouden waarschijnlijk bij een opruiming verloren gegaan als Roger Branson niet had gevraagd aan en de toestemming had gekregen van de toenmalige kerkfabriek om het te mogen bewaren en te laten restaureren.

Beauvechain/Bierbeek (Opvelp) – de Perrekapel

Zo gebeurde en na de restauratie is het beeld in de speciaal aangebrachte dakkapel geplaatst tijdens een eucharistieviering ter gelegenheid van het hoogfeest van OLVrouw Hemelvaart op 15 augustus 1997. Bij die gelegenheid werd de vernieuwde kapel ingezegend door pastoordeken Fons D’Hoogh uit Bierbeek (overleden in 2013).

Een lezer met jachtrechten in het gebied wijst er in een wat onverwachte negatieve reactie op dat het Perrebos met delen van de omgeving de privé-eigendom is van de huidige eigenaar van de vierkantshoeve Berkenhof en dat je er dus niet zonder toestemming door mag wandelen en dat het zeker ongewenst is om daar in groep veel lawaai te komen maken (ik dacht niet daar al voor te hebben opgeroepen maar soit). Hij heeft natuurlijk een punt op het vlak van overlast maar dat is overal zo in de natuur. Maar aan de andere kant is het ook zo dat traditionele bospaden openbaar zijn zolang ze niet met de wettelijk voorgeschreven borden zijn afgesloten.

Het is een probleem dat je wel vaker tegenkomt met jagers: die hebben nu eenmaal niet zo graag pottenkijkers in hun jachtgebied en komen dan aandragen met de boodschap dat het ecologisch waardevol en kwetsbaar gebied is en dat er dus beter niemand komt.

Beauvechain/Bierbeek (Opvelp) – in het Perrebos – bij een kruisweg stel ik me toch iets anders voor

Wat betreft het Perrebos klopt deze redenering niet echt. Het is een bos van allemaal mooie dennen, een perceel met essen, nog een perceel met populieren en wat boskersen die daar ooit geplant zijn om hout op te leveren maar verder geen speciale natuurwaarde hebben. Op een paar stukjes van het bos staat wat gemengd loofhout en dat is op natuurvlak wel interessanter maar op zich niet kwetsbaar.

De ondergrond bestaat uit een woekergewas van bramen dus zo ecologisch is dat ook al niet. Het terrein is op zichzelf helemaal niet kwetsbaar, toch niet zolang je er niet met moto’s en quadsen doorrijdt en zelfs dan, het is nogal droog en kan best wel wat hebben. Er lopen dieren rond, vooral van het soort waar jagers op hun manier van houden zoals reeën en vossen (en eventueel everzwijnen). Er is geen bosrand en het bos is omringd door maisakkers en soortgelijke moderne landbouwbiotopen die ecologisch eigenlijk bedorven zijn.

Ik heb ze daar zien en horen jagen: de klassieke drijfjacht waarbij tientallen brullende en trappelende mannen op een lijn en vergezeld van hun voor de gelegenheid loslopende honden de weinige hazen die er nog zijn en wellicht ook vogels (fazanten? patrijzen?) moeten opjagen opdat andere mannen met geweren die op hun gemak kunnen afmaken.

In feit is deze manier van jagen geweldig verstorend voor de natuur om het alle dieren opjaagt en niet alleen degenen die ‘beheerd’ moeten worden. In feite is het merkwaardig dat het afsteken van vuurwerk op oudejaarsnacht op zo grote bezwaren stuit en het geknal van jachtgeweren nauwelijks.

 In feite zou het de moeite waard zijn om heel dit gebied over te laten aan een organisatie zoals Natuurpunt of – in dit geval Natagora – om er een echt natuurgebied van te maken. In de omgeving komen er hier en daar de dassen weer terug naar hun oude burchten en dat  is een belangrijke meerwaarde voor de natuur en waar die zich vestigen is bescherming ook echt wel nodig. Dat wil zeggen dat passerende wandelaars  hun honden ferm aan de moeten lijn houden (net als de jagers overigens).  Maar dassen moeten vooral beschermd worden tegen de kwade wil van boeren en buitenlui die dassen nog altijd als een kwaad beschouwen en ze vergiftigen of die tot taak hebben de holle wegen te ‘onderhouden’ en daarbij uit onachtzaamheid de dassenholen vernielen.

Maar in een natuurgebied kan er alleen nog eventueel eens gejaagd worden uit noodzaak in het kader van wildbeheer  en dat is lang zo leuk niet als de jaarlijkse sportjachtpartijen.

In elk geval is het Perrebos ontoegankelijk vanwege de bramen dus zonder pad kan je er in elk geval niet door en dat lijkt me ook een goed idee want het is waar dat bezoekers overlast bezorgen, ook al door hardnekkig hun afval achter te laten en door hun honden los te laten lopen.

Beauvechain op de grens met Opvelp – Een biovarkensbedrijfje vlak naast de Perrekapel

De kapel zelf ligt echter helemaal op een hoekje aan het eind van een kennelijk openbaar pad vanaf de Rue Du Mollendael  achter een bordje ‘Promenade de la Petite Chapelle’ voorbij een gloednieuw bio-varkensbedrijf(je) en is omringd door klassieke maisakkers dus ik zie niet goed wat je als rustige natuurliefhebber langs die kant kan misdoen als je er eens een kijkje gaat nemen. Er komt nauwelijks volk langs, er staat een vuilnisbak (met één doos met het opschrift patisserie) maar er is opvallend weinig afval te zien, er zijn geen sporen van vuurtjes en zelfs graffiti  kom je er nauwelijks tegen.

De oprichter van de kapel, Roger Branson is de zoon van Florent Branson, geboren in Opvelp. Florent had een bloeiende beenhouwerij in Leuven maar in Opvelp was hij bekend als jager ‘den duc’. Roger is zijn zoon (Den jonge Duc) en hij zal trouwen met Monique Leclercq de jongste dochter van Maurice Leclerq van de welbekende Opvelpse vierkantshoeve Berkenhof (lebecq). De familie Leclerq levert tot 1964 generatie na generatie de burgemeester voor het tot dat jaar zelfstandige Opvelp. Na de inzegening in 1997 zijn er nog tot in de jaren 2004-2005 regelmatig vieringen gehouden, telkens op 15 augustus maar ook wel bij andere gelegenheden. De bedoeling was om gelovigen van beide kanten aan de taalgrens bijeen te brengen en ik begrijp dat dit in beperkte mate ook wel is gelukt.

Beauvechain/Bierbeek (Opvelp) – vanit het Perrebos – zicht op het Remmelenbos

Roger Branson, ondertussen op de gezegende leeftijd van 81 jaar schrijft hierover zelf het volgende: “Er bestaan nog vele foto’s en dia’s en echte schilderingen van de kruisweg. Op 15 augustus kwamen mensen uit de streek bidden en de mis volgen. De mis werd zelfs geleid door drie pastoors. Mensen uit Bevekom en Opvelp kwamen de mis volgen. Na de viering werd een glas gedronken en wafels uitgedeeld die door Monique waren gebakken. Monique heeft zelf Jezus in de bovenkapel geplaatst met en in de schup van een bulldozer. Op de laatste viering hebben al de aanwezigen Maria op hun schoot genomen en omarmd, het was gelijk een afscheid van onze lieve vrouw. Het dagblad L’Avenir was ook telkens aanwezig met een verslag over het verloop. Na de mis bleven Walen en Vlamingen in gesprek met elkaar … En met kerst hing de verlichte komeet in de bomen en je kon de ster zien branden tot in Opvelp. Tijdens het opkuisen zijn we verjaagd geworden door een drietal jongeren met slechte bedoelingen en we zijn niet meer durven terug te gaan. En zo is er een einde aan gekomen.” Van andere kanten hoor ik dat het zingen tot op de Hazenberg te horen was en de hierboven aangehaalde op natuurbehoud gestelde jager klaagt zeer uitdrukkelijk over het ‘lawaai’ van deze openluchtvieringen. Dat lijkt me opnieuw nogal kort door de bocht en zeker als het gaat om vieringen die georganiseerd worden door en/of met toestemming van de eigenaar van het stuk natuur zelf, in dit geval het Perrebos. Of mag je nu zelfs in je eigen bos niet meer zingen?

Beauvechain/Bierbeek (Opvelp) – Perrekapel

Aan die vieringen namen blijkbaar ook mensen deel die voordien betrokken waren bij Bohan-broederschap in de Karmel-kapel in Bierbeek maar dat moet ik nog eens verder uitzoeken.

Waarom na al die inspanning om zo’n groot bedevaartsoord te bouwen de actieve vieringen al weer zo snel verloren zijn gegaan is me niet duidelijk. Het kan toch niet alleen een kwade tussenkomst van jongeren zijn die de deelnemers zo heeft afgeschrikt? Tot nader orde houd ik het er op dat in de wisseling van de tijdsgeest de traditionele godsdienstuitoefeningen de jongere generaties niet meer op dezelfde wijze aanspreken. Aan de andere kant komen er rond de in de omgeving gelegen kapellen (Au Chêne-Rond, Corneille) nog alle jaren mensen samen. Misschien is het ook zo dat de taalgrens meer en meer een echte grens geworden is die mensen uit de naastgelegen gemeenten nog maar moeilijk oversteken, laat staan om contact te zoeken met bewoners aan de andere kant.

Hoe het ook zij, met het verloren gaan van de vieringen en met het ouder worden zijn Roger en zijn vrouw nog wel langs gekomen maar het onderhoud van de kapel was er teveel aan. Maar, zegt Roger “als het mag kan er terug een pareltje van gemaakt worden”. Monique is sinds 2014 overleden en ik denk dat Roger sindsdien hun kapel niet meer bezocht heeft. Dus er is geen andere mogelijkheid dan dat een volgende generatie het zou overnemen.

Beauvechain/Bierbeek (Opvelp) – Perrekapel (een van de staties)

Alleszins is het toch wel jammer dat het geheel er nu verloren en vervallen bijstaat. De kapel zelf zal het nog wel een tijd uithouden want die is opvallend robuust gebouwd op een soort rots van arduinen natuursteenbalken die nu allemaal zwaar bemost zijn. De prenten op de staties zijn nauwelijks meer zichtbaar maar ze zijn vastgemaakt aan stevige betonnen palen die wel voor de eeuwigheid lijken bedoeld te zijn. Het hout van de banken is verrot maar de betonnen draagsystemen trotseren probleemloos de tand des tijds. Onder de bramen bloeien nog de bloemen van de vroegere tuinaanleg. De beelden staan in hun glazen nissen alsof er toch af en toe eens iemand langs komt om ze schoon te maken. Ook als je niet gelovig bent en niets moet hebben van kapellen is het een plek waar je als voorbijganger kunt zitten en in de natuur even tot rust  komen. In elk geval, op deze plek in het bos stoor je daar helemaal niets en niemand mee. Misschien kunnen die van Beauvechain en van Bierbeek binnenkor eens samen een initiatief nemen om dit stukje recent verleden een zinvolle herbestemming te geven?

Beauvechain – Perrekapel met kruisweg op de topografische kaart Beauvechain-Tienen (blad 32/7-8)

+++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++

http://www.dogsfriendly.be/mijnforum/index.php?topic=12485.0

link om oude en nieuwe kaarten op elkaar te leggen:

https://play.osm.be/historischekaart.html#9/51.0526/4.3616/osm

mijn reportages op facebook en de daarop binnengekomen reacties

Beauvechain – vanaf de Perrekapel kijk je op de Chapelle au Rond-chêne

Trefwoorden: opvelp, bierbeek, beauvechain, kapel, perrebos, roger branson