DE EZELSWEG AAN DE IJZERENBERG IN HERENT MOET OPEN BLIJVEN

Uitgelicht

juni 2021

Ernst Gülcher

contact: ernst.guelcher (at) telenet.be

Ik denk dat er weinig voetwegen in Vlaanderen zijn die al een eigen Facebookpagina hebben maar.die van de ‘Vrienden van de Ezelsweg’ in Herent is zeker een.van de meest actieve die ik al gezien heb. Het gaat over een verhaal dat helaas in onze soms ongastvrije op privé-eigendom gerichte streken al te vaak voorkomt. Een eigenaar sluit op eigen gezag om persoonlijke redenen een veel gebruikt en al heel oud wandelpad over zijn grote terrein af met borden ‘verboden toegang’, hekwerk en prikkeldraad en de wandelaars.moeten maar zien hoe ze op een andere manier rond dat terrein heen komen.

Het verschijnsel is van alle tijden maar jammer genoeg worden er meer en meer voetwegen op die manier ontoegankelijk gemaakt en het lijkt er op dat sinds de uitbraak van de COVID-pandemie met het stijgend aantal mensen op zoek naar natuurbeleving, meer en meer eigenaars op deze manier reageren.

Maar tegelijkertijd blijkt dat de wandelaars van nu zich niet altijd meer zo gemakkelijk laten doen en vinnig reageren op de afschaffing van hun geliefde wandeltraject en er zelfs een zaak voor de vrederechter voor over hebben om hun gelijk te halen.

Haal de kaart er even bij en dan zie je dat de Ezelsweg een heel mooie en oude holle weg is aan de oostkant van de woonwijk Schoonzicht in Winksele (Herent) .Die wijk was tot in de jaren zeventig nog deel van het Bertembos en toen kon dat nog maar dat is een ander verhaal. Via de Ezelsweg kan je via dat Bertembos een hele mooie natuurwandeling om die wijk heen maken waarbij je – tot mijn verrassing – nauwelijks huizen ziet. Via die Ezelsweg kan je ook vanuit die wijk onmiddellijk aansluiten op het wandelfietspad richting Leuven-Gasthuisberg en de stad zelf.

Als de Ezelsweg afgesloten wordt kan dat allemaal niet meer en moeten de bewoners (en andere bezoekers) verder maar via de drukke Brusselsesteenweg aan de noordkant zien hoe ze zich verplaatsen. Reden genoeg om mijn en jouw aandacht te trekken en omdat ik graag als voetganger op verkenning ga heb ik op de bijgevoegde kaart het trajectje uitgezet om rond Schoonzicht te wandelen door een heel mooi stuk van Bertembos dat ik zelf nog niet kende.

Hoe oud is die Ezelsweg en waar komen de ezels vandaan?.De Ezelsweg in Herent (Winkele) is volgens mij de oudste holle weg in die omgeving. Op de Villaretkaart van 1745 en de Ferrariskaart van 1777 staat hij er overduidelijk op maar ik vermoed dat er veel oudere kaarten zijn waar je hem ook kan vinden. Hij ligt aan de zuid-west kant van de IJzerenberg. Die heuvel dankt zijn naam aan het feit dat de ondergrond bestaat uit ijzerzandsteen. In feit is dat ook het geval voor het iets verderop gelegen Bertembos. In Bertembos zijn ook holle wegen en sommige daarvan zijn veroorzaakt door vroegere ontginningen van die steen.

Of er ooit een ontginning van ijzerzandsteen is geweest op de IJzerenberg weet ik nog niet. Het zou geprobeerd zijn wordt mij verteld maar nooit een succes geworden. Tegelijkertijd lees ik dat in 1365 de stad Leuven ijzerzandsteen liet aanvoeren vanaf de Rosselbergh (Roeselberg) in Herent voor de fundering van de tweede stadsmuur.

Op de kaart zie je dat IJzerenberg, Mollekensberg en Rosselberg één geheel vormen en ik heb een kaart gevonden waarop vindplaatsen van ijzerzandsteen in die omgeving staan aangeduid.  Dat zegt uiteraard allemaal niets over de ouderdom van de Ezelsweg maar omdat hij zo diep is durf ik te vermoeden ik dat hij toen al in gebruik was. Voeg hier aan toe dat Winksele als dorp al in verschillende documenten vermeld wordt vanaf 1133, dan is de Ezelsweg wellicht al zo’n duizend jaar oud.

Er is geen reden om aan te nemen dat hij al die tijd niet door velen gebruikt werd en wellicht – maar dat is een pure veronderstelling – hebben onze voorouders daarbij ezels als lastdieren  gebruikt en heeft hij daaraan zijn naam te danken. Op de Villaretkaart is er in die tijd nog bijna niets aan bebouwing en honderd jaar later is dat op de kaart Vandermaelen (1846) en de NGI-kaart van 1873 nog altijd zo. Op die laatste staat de Ezelsweg wel opperduidelijk aangegeven.onderaan het ‘Montagne de Fer’.

Ik doe een beroep op lezers met kennis van de plaatselijke geschiedenis om mijn beweringen te weerleggen of aan te vullen want de ouderdom van een publiek toegankelijk voetpad is belangrijk voor de vraag of je een oeroude verbinding voor je privé-van-nu  naar je toe kan trekken en afsluiten voor dat publiek.

De Ezelsweg is een holle weg die waarschijnlijk al zo’n duizend jaar oud is en al die tijd gebruikt is door wie – al dan niet per ezel – van Winksele naar Terbank moest gaan of wie op de IJzerenberg iets moest doen. Sinds de jaren 70 wordt hij door de bewoners van de wijk Schoonzicht gebruikt om een luswandeling te maken door het aan hun huizen grenzende Bertembos.

Van wie er al die tijd de eigenaar van was maakte niemand ooit een probleem. Dat veranderde in 1991 toen de heer Victor Spaes en zijn echtgenote een groot deel van de IJzerenberg, tot dan eigendom van de heer Bruylants, aankochten om er een kunstpark van te maken. Of de Ezelsweg onder aan de helling geheel of gedeeltelijk bij die aankoop was inbegrepen is nog altijd officieel niet uitgemaakt.

Volgens de nieuwe eigenaar staat het zo in zijn plannen maar om de echte waarheid te achterhalen is nader kadastraal onderzoek nodig.

Op zich lijkt het al vreemd dat een zo oude openbare en overduidelijk weg zomaar verkocht zou kunnen worden maar blijkbaar heeft niemand daar in die tijd vragen bij gesteld. In elk geval, de berg werd aan de kant van de Brusselse Steenweg 129 van het huis van de vroegere burgemeester van een toegang voorzien om kunst-tentoonstellingen en soortgelijke evenementen te kunnen organiseren die tegen betaling van een entreegeld bezocht kunnen worden. Bij die gelegenheid kan de bezoeker de kunstwerken ook aankopen.

De nieuwe eigenaar had natuurlijk kunnen weten dat dit aan de kant van de openbare holle weg problemen zou kunnen opleveren maar blijkbaar bleven die de eerste twintig jaar uit, vooral omdat vanaf de Ezelsweg de tenstoongestelde voorwerpen niet te zien waren en onbereikbaar omdat er geen verbinding was naar de hoger gelegen helemaal beboste helling.

In 2016 liet de eigenaar wel een hek zetten aan de ingang aan het fietspad met het doel om mountainbikers te weren.

De eerste tentoonstelling ging door in 2009 (begrijp ik uit de website van de organisatoren) maar in 2018 besloot de nieuwe generatie (Bruno) Spaes echter de zaken ambitieuzer, en professioneel-zakelijker aan te pakken door het oprichten van een VZW IJzerenberg en door de aankoop van enkele percelen aan de overzijde van de Ezelsweg met het doel om ook aan die kant kunstvoorwerpen ten toon te stellen die ook duidelijk vanaf het pad te zien zijn.

Dat was een ferme uitbreiding en sindsdien is het dan ook mis gegaan. In 2019 werd het wegje voor de eerste keer al eens tussen mei en oktober afgesloten. Een groot buurtprotest werd beantwoord met de belofte dat het ‘tijdelijk’ zou zijn.

In 1920 bleef het stil maar dat was omdat vanwege de COVID-crisis er geen tentoonstellingen doorgingen. Wel probeerde de eigenaar van het kunstenpark ‘zijn’ holle weg ontoegankelijk te maken door hem (gelijk de boeren dat op ruwe wijze doen) op te vullen met boomstammen en andere obstakels. Dat was niet verstandig want passanten maakten er prompt sporen omheen en het houtwerk werd door plaatselijke bewoners opzij gelegd.

Ondertussen was er toch door de ‘Vrienden van de Ezelsweg’ een rechtszaak opgestart voor de vrederechter.

Dan zou je verwachten dat tot die tijd alles blijft zoals het is (zo is de wet bij juridische betwistingen) maar in mei 2021 stonden er plotseling aan de twee kanten afgesloten ijzeren poorten afgezoomd met prikkeldraad en strenge verbodsborden. Dat leidde tot publieke aandacht maar ook tot een heftige reactie van kwade onbekenden waarbij vooral het prikkeldraad het moest ontgelden om de weg weer open te maken; de hekken zelf werden niet beschadigd (interessante vraag in moeilijke tijden: ben je een vandaal als je een onwettig geplaatste barrière op je weg openmaakt?).

Sindsdien kan je er weer door en hebben het buurtcomité en/of de gemeente ook fraaie borden gezet om de zaak uit te leggen en om tot een redelijk compromis op te roepen.

Zo’n compromis is natuurlijk niet moeilijk als iedereen van goede wil is. Als de eigenaar aanvaardt dat op de historische holle weg op zijn terrein een erfdienstbaarheid van openbare doorgang rust (dat is heel gebruikelijk) kan het buurtcomité aanvaarden om over die weg een ‘peterschap’ te aanvaarden van onderhoud en toezicht.

De verbinding vanaf de holle weg naar de kunstwerken kan worden afgesloten en de kunstwerken zelf kunnen worden verborgen achter hagen van bosrozen of andere mooi maar stekelig ondoordringbaar struikgewas (overigens is er langs dat pad nog nooit een kunstwerk beschadigd dus je moet de gevaarkans niet opdrijven om je gelijk te bepleiten).

En langs de holle weg kunnen borden gezet worden om de aandacht te trekken van mensen die ook het erboven gelegen park zouden willen bezoeken langs de officiële toegang (en de catalogus aankopen). En als de eigenaar dan ergens over de holle weg een mooie Chinese boogbrug laat zetten om van de ene kant van zijn park naar de andere kant te komen zou toch iedereen tevreden moeten zijn.

En dan kan de eigenaar alle bewoners van Schoonzicht eens uitnodigen op een verzoenings-open deur dag in zijn park in plaats van de zaak uit te vechten met eindeloze rechtszaken waarbij dure advokaten elkaar met juridische haarkloverijen proberen af te troeven om hun ‘eigen gelijk’ binnen te rijven waarbij er vooral verliezers zullen zijn en het kunstpark zeker imago-schade zal oplopen.

Ik vind de koppige houding van de eigenaar in schril contrast staan met het alom geprezen privé-kunstpark van het Whitehouse van Salve Mater in Lovenjoel en ik vind het ook raar dat noch op de facebookpagina, noch op de website van de IJzerenberg er ook maar iets over deze controverse gezegd wordt. Ik vermoed dat de kunstenaars er ook niets over te horen krijgen en ik vraag mij ook af of het in die publiciteit vaak genoemde Museum M wel voldoende geïnformeerd is.

Voor de volledigheid besluit ik deze reportage met een bijdrage over het deel van het Bertembos waar deze wandeling langs gaat. Voor de Schoonzichtlluswandeling moet de Ezelsweg open blijven. Bertembos is een geliefde natuurplek om op stap te gaan vanuit Bertem, Leuven maar ook vanuit de gemeente Herent (Winksele). Ook al om die reden is het Ezelsweggetje een veel gebruikte holle weg.

Dit is zeker zo sinds in de jaren zestig van de vorige eeuw het er aan grenzend deel van Bertembos verkaveld werd tot een villawijk die we sindsdien kennen als ‘Schoonzicht’. Gedane feiten maken geen keer en tegenwoordig is het eeuwenoude boscomplex tegen zo’n ingreep beschermd. Als dat deel van Bertembos tot de gemeente Bertem zou hebben behoord was het waarschijnlijk ook niet gebeurd maar dit perceel ligt juist aan de kant van wat sinds 1977 de gemeente Herent is maar toen nog bij Leuven hoorde.

Tot die tijd bleef Bertembos-Eikenbos-Grevenbos sinds de middeleeuwen min of meer bewaard in de vorm die we vandaag kennen met uitzondering van 18de en 19de eeuwse  veranderingen zoals de aanleg van de Bosstraat en nog wat ontbossing aan de kant van de Augustijnerhoeve.

De nieuwe wijk ligt op het vroegere bosperceel ‘Korenmonster’ en ondanks de huizen is de omgeving er nog opvallend landelijk. In het omringende bos staan volgens mij een paar van de oudste bomen van Bertembos. Op je wandeling komen we aan de westkant vanaf de statige dreef met de naam ‘Armenlosweg’ langs de ‘Warotweg’ (op de kaart ook aangeduid als voetweg 66). Het zijn namen waarvan ik nog altijd de betekenis zoek (wie helpt?).

Je gaat daar bovenlangs en uiteindelijk over een diepe vallei die deze wandeling bijzonder aantrekkelijk maakt, ook omdat je daar bomen passeert met bijzondere vergroeiingen. Een ervan – een enorme boskers – heeft de grootse maserknol die ik ooit gezien heb en zou om die reden best de meest kostbare boom van het bos kunnen zijn. Maserknollen zijn hun gewicht in goud waard om te gebruiken als kunstfineer voor kostbare siermeubelen. Maar beter is uiteraard om de boom gewoon te laten staan in de natuur hoewel hij er niet meer zo levend uitziet vrees ik. Ik kom ook nog een reusachtige berkenzwam tegen maar voor de bosanemonen zal ik vroeg in het volgend jaar moeten terugkomen.

De huizen zijn dikwijls dichtbij maar je ziet ze nauwelijks. Op het einde staan de akkers kleurig afgezoomd met margrieten en tenslotte kom ik ook nog een weide met schapen tegen. Dit deel van Bertembos kende ik nog niet maar het is best de moeite waard.

Daarmee rond ik deze reportage alweer even af maar ik beloof om er nog op terug te komen want het gaat tamelijk spannend worden begrijp ik van allerlei berichten op de facebookpagina van de ‘Vrienden van de Ezelsweg’.

+++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++

https://www.facebook.com/EzelswegHerent

+++

IJZERENBERG VZW STAATSBLAD PUBLICATIES en …

www.staatsbladmonitor.be › bedrijfsfiche

 12-03-2018

+++

http://heemkundeherent.be/erfgoed-2/

+++

https://www.vlaanderen.be/publicaties/diestiaan-ijzerzandsteen-van-demergotiek-tot-restauratieproblematiek

+++

+++

Populaire trage weg dwars door domein kunstencentrum …

www.nieuwsblad.be › cnt › dmf20210506_93873971

6 mei 2021 — De populaire trage weg Ezelsweg in Winksele is sinds afgelopen … de trage weg bevindt zich namelijk op privé-eigendom van IJzerenberg.

+++

https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2021/05/06/buurtweg-herent/

Buurtprotest tegen afgesloten trage weg in Herent: “Moet ook op privé-domein toegankelijk blijven”

+++

+++

https://opstapinhetlandvandedijleendedemer.home.blog/?s=bertembos

+++

https://ernstguelcher.blogspot.com/  – zoek op trefwoord Bertembos

+++

https://nl.wikipedia.org/wiki/Warrelknoest (maserknol)

Trefwoorden: Ezelsweg, Herent, Winksele, Schoonzicht, Bertembos, IJzerenberg, toegankelijkheid, voetweg, holle weg,

Advertentie

HERFST IN HET KASTANJEBOS IN HERENT

Herent – welkom in het Kastanjebos

Het Kastanjebos van Natuurpunt ligt tussen (een beetje boven) Herent en Veltem-Beisem en om het te verkennen kun je je fiets of auto kwijt op de kleine ingangsparking aan de Lipselaan die er dwars doorheen loopt. Het is een heel mooi niet zo heel groot bos (iets minder dan 50 hectares) en je trekt best watervast schoeisel aan want nat en vochtig is het hier altijd, zeker in de herfst en winter. In het bos ontspringt de Lipsebeek die langs de noordkant richting Tildonk meandert. Vroeger moet het hier nog veel natter geweest zijn maar sinds hier in 1968 een drinkwaterwinning gevestigd werd is de waterspiegel met meer dan een meter gezakt en dat betekende het einde van het kalkrijke kwelwater.

De naam is een mysterie want er zijn veel soorten bomen maar nauwelijks kastanjes. Op de Villaretkaart van 1745 heet het ‘Bois de L’Enfer’. Op de Ferrariskaart van 1778 wordt naast Castanienbosch ook gesproken over ‘Speckbosch’ en het is hier en daar inderdaad spekglad. In die tijd was het bos wel een flink stuk groter.

Het Kastanjebos valt onder de Europese topnatuurregelgeving Natura 2000 en dat is zeker terecht sinds Natuurpunt het beheer in handen heeft. Aan de drainagegrachten kan je zien dat in het verleden hier veel pogingen zijn gedaan om aan economisch bosbeheer te doen en nog voor de laatste keer na de Tweede Wereldoorlog door de aanplant van goedkope en snelgroeiende Canada-populieren. Er staan er nog wel veel maar ze zijn kennelijk op hun einde want de omgevallen exemplaren liggen overal in het rond.

Herent – Kastanjebos

De exploitatie is vervangen door natuur ‘nulbeheer’ en overal ligt en staat stervend en dood hout in het rond bedekt met mossen en zwammen. Daartussen groeien nieuwe bomen van allerlei soorten en die worden ook al flink groot. Blijkbaar hebben de beheerders er voor gekozen om de populieren niet weg te halen maar ze aan de natuur terug te geven terwijl het nieuwe bos zich spontaan ontplooit. Ik hou heel erg van deze manier om de fouten van historisch bosbeheer te herstellen en ik denk dat het ook heel goed is voor de biodiversiteit, ook al omdat het zorgt voor stabiliteit in de natuurontwikkeling.

Rond het bos liggen mooi gemaaide hooilanden, grotendeels maar  niet allemaal in handen van Natuurpunt. In het bos wandel je op je gemak hoewel er erg weinig paden zijn. Daarbuiten vind ik de mogelijkheden beperkt omdat de bewoonde wereld (huizen, wegen) zich ferm opdringt hoewel er toch minder nieuwbouw gezet is dan ik enkele jaren geleden verwachtte vanwege de verkavelingsborden in de omgeving. Ik denk wel dat je naar het westen zowat autoloos naar de buren in de Groene Vallei kan stappen in het Silsombos maar naar de Molenbeekvallei zie ik onvoldoende voetwegen. Aan de oostkant stuit je onverbiddellijk op de Mechelsesteenweg.

Herent – Kastanjebos – fietspad tussen Veltem en Buken

Je kan wel heel mooi langs smalle en groen omrande trage wegen tot aan de steenweg, daar over steken dan bijvoorbeeld naar bioboerderij De Wakkere Akker of naar Bertembos.

Wie van stilte houdt moet wel voorbereid zijn op de zeer laag overkomende vliegtuigen die naar het nabije Zaventem afdalen.

De weg om als natuurorganisatie zoals Natuurpunt een waardenvol natuurgebied te kunnen beschermen met behulp van het ‘statuut van erkend natuurreservaat’ loopt niet over rozen. Het juiste jaartal vind ik niet direct maar in de jaren 90 (ik vermoed in 1995) krijgt het bos voor de eerste keer een officiële erkenning als natuurreservaat (het statuut van erkend natuurreservaat nr. E-109 “ Kastanjebos “). Heel veel moet de lezer zich daar niet bij voorstellen want in die tijd gaat het slechts om een oppervlakte van iets minder dan 3,5 ha.

Op 30 januari 2002 komt er een eerste uitbreiding waardoor de omvang van het reservaat ongeveer 29 ha wordt. In het ministerieel besluit lees ik dat die erkenning loopt tot 8 november 2023.

Herent – Kastanjebos – wollige bundelzwam

Op 19 november 2013 keurt Vlaams minister van Leefmilieu, Natuur en Cultuur Joke Schauvliege opnieuw een uitbreidingsbesluit goed door aan het reservaat ‘een biologisch waardevol gebied van 20 hectare dat in eigendom en beheer is van de vzw Natuurpunt’ toe te voegen. In het advies van de Minaraad van 2010 lees ik dat de “uitbreiding van het reservaatproject … belangrijk en gerechtvaardigd .. (is) ..door de aanwezigheid van Europees beschermde habitats, de biologisch waardevolle vegetaties en de goede kansen op verdere natuurontwikkeling. Het algemene streefbeeld dat met dit project beoogd wordt, lijkt congruent te zijn met de feitelijke toestand en de natuurpotenties”. Op die potentiële natuurontwikkeling en op het bijbehorende beheer kom ik nog terug (maar jammer genoeg heb ik het beheerplan niet want dat lijkt niet openbaar te zijn). Of er op dit ogenblik nieuwe aanvragen voor uitbreiding van  het reservaat in behandeling zijn heb ik niet kunnen vinden.

Om erkend te worden als natuurreservaat moet er naast geduld, doorzettingsvermogen en veel administratie wel voldaan worden aan alle mogelijke technische  voorwaarden en is er een uitgebreid beheerplan nodig.

Herent – Kastanjebos – knotwilgen in de herfstzon

Voordelen van die erkenning zijn het recht op subsidies voor natuurbevorderende activiteiten maar – zeer belangrijk – ook het recht op voorkoop als er in de omgeving percelen worden aangeboden. Zo te zien zijn er nog wel gronden in de onmiddellijke omgeving die daarvoor in aanmerking zouden kunnen komen. Naast opdringende bebouwing worden de natuurwaarden in het bos sinds 1969 vooral bedreigd door verdroging vanwege de grondwaterwinning in functie van de drinkwatervoorziening, zie hieronder.

Op oude kaarten zie je dat het Kastanjebos in Herent van nature een moerasbos is. Op de Villaretkaart van 1745 heet het ‘Bois de L’Enfer’ en dat duidt er op dat het gevaarlijk was om er in te gaan. Op de NGI-kaart van 1969 zijn grote delen ervan als moeras ingekleurd. Op verkenning valt het op dat er nu nergens water te zien is. De drainagegrachten van vroeger liggen droog en in de Lipsebeek kan je je voeten ook niet nat maken. Is er sprake van verdroging door het oppompen van grondwater voor de drinkwatervoorziening en zou het kunnen dat dit probleem verergert met de verandering van het klimaat?

Herent – Kastanjebos – drinkwaterwinning verlaagt het grondwaterpeil

Sinds 1969 pompt de Watergroep in het Kastanjebos grondwater op voor de drinkwatervoorziening in de streek van Haacht. Sinds oktober 1988 beschikt de maatschappij over een milieuvergunning om per dag 4.800 kubieke meter op te pompen aan een gemiddeld jaardebiet van 1.752.000 kubieke meter per jaar. Daarvoor zijn 6 putten geslagen in de ‘freatische’ ondergrond van Brusseliaans zand met een diepte van 30 tot 40 meter. Dat is veel water en het lijkt diep en veilig maar het wil gewoon zeggen dat die massa niet van onder een waterondoordringende laag wordt weggepompt en het dus in wezen gaat om een winning van oppervlaktewater.

Als gevolg daarvan is in de loop van de jaren  daardoor de grondwaterspiegel al structureel gedaald met 1 meter. Omdat de vergunning begin 2019 verliep vroeg de maatschappij een hervergunning aan voor een jaardebiet van 1.200.000 kubieke meter en 3.300 kubieke meter per dag met de mogelijkheid in piekperiodes toch tot 4.800 kubieke meter per dag te mogen oppompen op voorwaarde dat na zulke piekperiodes bij wijze van ‘milderende maatregel’ (waaronder ook ‘monitoring’) een ‘rustperiode’ wordt ingelast waarin teruggekeerd wordt naar 3.300 kubieke meter.

Herent – Kastanjebos – geen water in de Lipsebeek

Als ik het goed begrijp is die vergunning ondertussen goedgekeurd en gaat het oppompen onverminderd verder (hoewel ik begrijp dat de massa opgepompt water wel ver blijft onder het maximaal vergunde debiet).

Een van de belangrijkste redenen dat Kastanjebos deel is van het Europese natuuurproject Natura 2000 en valt onder de Habitatrichtlijn is juist omdat het nog een van de weinige plekken in Vlaanderen is waar kalkrijk kwelwater naar boven komt waardoor zeer zeldzaam geworden plantensoorten zich hier nog kunnen handhaven. Nu dat kwelwater er niet meer is wordt de kalkvoorraad ook niet meer aangevuld en omdat de natuur zich altijd aanpast kan het niet anders dan dat op de duur het bos en de omringende hooilanden van karakter gaan veranderen waarbij ondanks het zorgvuldig en afgewogen natuurbeheer het aantal ‘banale’ planten zal toenemen ten opzichte van de zeldzame soorten.

Ik vermoed dat de beheerders zich hier ernstig zorgen over maken maar ik vind nog geen studies in de een of andere richting. Het blijft afwachten en ‘al bij al blijft het een vochtig tot nat bos met de eigenschappen van een essen-eikenbos’. Vraag is uiteraard ook wat de gevolgen kunnen zijn als de perioden van droogte als gevolg van de klimaatverandering zich blijken te bestendigen.

Herent – Kastanjebos – mos in bloei

Het bos is in de erfgoed – landschapsatlas van 2001 opgenomen als ‘ankerplaats’ die ‘aansluit bij de zogenaamde fossiele Vlaamse vallei’. Over die vallei vertelde ik al iets in de bijdrage in deze blog over het Hellebos in Kampenhout.  Op de kaart kan je de meanders nog zien als een groene slinger tussen het Floordambos in het westen en het Kastanjebos in het  oosten. Hier liep in het late Pleistoceen meer dan 10.000 jaar geleden in de laatste ijstijd de brede bedding van de woeste (Beneden/Zuidelijke) Dijle. De rivier sleet zich zo’n 10 meter diep  door tientallen miljoenen oude horizontale lagen van fijn zeezand, grof zand, grind en kalksteen. In de loop van de tijd raakte de bedding verstopt door zijn eigen erosie aangevuld met aangewaaid leemstof dat door de regen vanaf de helling werd aangevoerd.

Heel de streek is ferm volgebouwd maar een deel van de valleibossen en velden is overgebleven en sindsdien beschermd onder de Europese Habitatrichtlijn als onderdeel van het Natura 2000 project ‘Valleigebied tussen Melsbroek, Kampenhout, Kortenberg en Veltem (BE2400010) ofwel de ‘Groene Vallei’.

Van de hoogteverschillen zal je als bezoeker niet veel zien denk ik. In het rond het bos gaan de hoogtelijnen tussen 20 en 30 meter. In het zuiden kan je wel het veel hoger gelegen Bertembos (tot op 90 meter) zien met de radiomast op 75 meter. Dat is de ‘steilrand’ die de overgang is tussen het heuvelachtige Brabants leemplateau en de vlakke zandleemstreek van Laag België.

De bosbodem in het Kastanjebos bevat dus veel zand en leem en is vooral in de winter en voorjaar erg drassig. Het bos is een relict van het grote bosgebied, waarvan tot in de 19de eeuw ook het Silsombos en het Kareelbos deel uitmaakten.

Herent – Kastanjebos – geef me de vijf (wollige bundelzwam?)

In de 19de eeuw is het versnipperd doordat het middelste deel gerooid werd. Na 1900 werden aan de rand van de twee delen bos nog percelen bos gerooid en omgezet in weiland of bebouwd. Dwars door het bos loopt wel de erg drukke betonbaan tussen Winksele en Buken en een veel minder druk baantje (geheel of gedeeltelijk fietspad) van Veltem naar Buken.

Rond het bos liggen akkers die blijkbaar al van zeer oude datum zijn. Op de Ferrariskaart is er een ontginning met de raadselachtige aanduiding ‘Cse Waelenhoeck’. Wie kan iets meer vertellen over de Walen die hier gewoond en gewerkt hebben? Aan de oostkant ligt de Sint-Benedictushoeve. Het landschap is erg afwisselend en het bos zelf is van hoge bio-ecologische waarde omdat het al erg oud is. Het bos heeft – ook vanwege de kalk en het zuivere water – een waardenvolle voorjaarsflora. In de hooilanden kom je in het najaar de bloeiende herfsttijloos tegen.

In dit gebied beheert Natuurpunt zowel een aantal bospercelen als een aantal ‘soortenrijke’ hooilanden. Zoals overal in Vlaanderen stonden het natte bos en weiden enkele jaren geleden nog vol met na de Tweede Wereldoorlog aangeplante populieren en hoewel je er in het bos nog veel ziet staan zijn ze van de hooilanden weggehaald om plaats te maken voor een rijke flora en fauna. Om de bloemenpracht op die hooilanden te zien moet je het gebied uiteraard in het voorjaar en in de zomer bezoeken.

Herent – Kastanjebos – het woord is aan de kenners van paddenstoelen ….

Naast margrieten, zompvergeetmenietjes en boterbloemen komen dan ook pinksterbloemen, echte koekoeksbloemen, ratelaar, bosorchis en zowaar knolsteenbreek tevoorschijn. In het najaar bloeit de herfsttijloos (Colchicum autumnale) maar tot mijn schande moet ik bekennen dat ik daar tot nu toe nog geen foto van heb kunnen maken maar gelukkig heeft NP Herent me er toch een bezorgd. Om die graslanden niet te laten verruigen wordt er meerdere keren per jaar gehooid. Zoals altijd bij Natuurpunt kan je daaraan meewerken op de werkdagen voor vrijwilligers (zie facebookpagina van Natuurpunt Herent).

Herent – Kastanjebos – Herfsttijloos – foto Jos Vanden Eede (NP Herent)

Ik lees dat er daarnaast zwarte ouessantschapen worden ingezet. Dat zijn hele kleine schapen die van oorsprong uit Bretagne komen. Bij mijn bezoek heb ik die toch niet gezien maar blijkbaar staan ze op een andere weide. Op de foto’s zie je witte schapen samen op de weide met een hele troep vrolijke bruin-zwarte gehoornde Belgische hertegeiten.

Tussen de bomen geldt het ‘nulbeheer’ dat zich beperkt tot het af en toe weghalen van uitheemse bomen en het kappen van hakhout.

Herent – Kastanjebos – geiten en schapen samen om het hooiland kort de winter in te grazen

Tenzij bomen op het pad dreigen te vallen wordt er niet gezaagd en niet opgeruimd en dat kan je echt wel zien want overal ligt het dood hout in het rond met inbegrip van dikke omgevallen populieren. Een lezer stuurt me merkwaardig genoeg een foto van een ‘geringde’ tamme kastanjeboom. Een boom wordt geringd om hem te laten doodgaan. Of kastanje een boomsoort ‘van hier‘ is, is voer voor heftige discussie maar in dit bos horen er toch wel een paar te staan vind ik. Ondertussen hoor ik vanuit Natuurpunt Herent dat het geen kastanje is maar een geringde Amerikaanse eik.

Voor kenners van zwammen is het bos een paradijs want dit geeft kansen aan zeldzame soorten zoals de zalmzwam, schubbige oesterzwam, oranjerode hertenzwam, grootporiehoutzwam, kleverige knolamaniet en witte berkenboleet.

Hierbij kom ik aan het einde van deze verkenningsreeks over het Kastanjebos in Herent. Ik ga hier zeker in het voorjaar terugkomen en ook de omgeving verder verkennen, beloofd.

++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++

https://www.natuurpunt-herent.be/beheerwerken

https://www.natuurpunt.be/natuurgebied/kastanjebos#

https://www.facebook.com/npherent/

https://www.minaraad.be/themas/biodiversiteit/aanvraag-tot-erkenning-van-uitbreiding-van-het-erkend-natuurreservaat-e-109-kastanjebos-te-herent

Over de grondwaterwinning, een zeer uitvoerige studie om de hevergunningsaanvraag te onderbouwen:

[PDF]

project-mer grondwaterwinning – LNE.be

https://mer.lne.be › merdatabank › uploads › merkennis4312

Herent – Kastanjebos – bomen op je pad

https://inventaris.onroerenderfgoed.be/erfgoedobjecten/135096

Bron     : Ankerplaats ‘Kastanjebos’. Landschapsatlas, A20039, Agentschap Onroerend Erfgoed, Brussel.
Auteurs :  Agentschap Onroerend Erfgoed
Datum  : 2001

Kastanjebos — Landschapsatlas 2001 2001 documentation

onroerenderfgoed.github.io › ankerplaatsen

link naar nieuwe en oude kaarten om die over elkaar te leggen:

https://play.osm.be/historischekaart.html#9/51.0526/4.3616/osm

Herent – Kastanjebos – ydille van berken

Trefwoorden: herent, kastanjebos, waterwinnng, natura 2000, natuurreservaat, natuurbeheer, natuurpunt, erfgoed