OP VERKENNING IN DE MISPELDONK IN BONHEIDEN

Bonheiden – Mispeldonk – zelfs in de schemer zie je de houtkanten langs de weiden

Fotograferen in de zomer betekent soms: vroeg opstaan. Maar nu stond ik wel een  beetje heel vroeg in de koude mist in Bonheiden in het natuurreservaat Mispeldonk helemaal aan het einde van een veldweg met die naam zonder dat ik goed wist waar ik was vanwege de duisternis. Dat heb je dus als je een gebied nog niet kent en er vroeg genoeg wil zijn om het spitsuurverkeer voor te zijn en de zonsopgang te fotograferen. In de Mispeldonk beheert Natuurpunt Mechels Rivierengebied bijna 90 ha en volgens de vereniging is het “een bijzonder gevarieerd natuurgebied (met) schrale graslanden, hooiweiden met houtkanten, vochtige loofbosjes (en) herstelde heidegebiedjes … enkele moerassige ruigtes en op de hoger gelegen donken en valleiranden enkele aanplantingen van naaldhout”. Waar ik sta doemen inderdaad een aantal dennen op en staat zelfs een bordje met ‘beheer van oud dennenbos’ (of zoiets).

Bonheiden – Mispeldonk – deze boom ziet het niet meer zitten

Die houtkanten zijn inderdaad een echt kenmerk van dit gebied en als ik dit vergelijkt met het kale weide en akkers boerenlandschap van nu weet ik wel waar ik voor kies.  Samen met het Mechels Broek en het Cassenbroek vormt het een bijna aaneengesloten brok natuur op de rand van de Dijlevallei. Op de kaart zie je dat het ten zuiden van Bonheiden ligt tussen het dorp en de Dijle. De beek die er door kronkelt heet volgens Natuurpunt de Boeimeerbeek maar waar ik sta ben ik zojuist een brugje overgestoken op een plek waar het op de kaart de Vrouwvliet heet en verder naar de Dijle toe is er nog een Molenbeek. Er is wel een Boeimeerstraat in de omgeving. Op de topografische kaart van 1989 heet de Vrouwvliet nog Boeimeerbeek en op diezelfde kaart zie ik ook paar opmerkelijke aanduidingen staan zoals Berendonk, Dertien eiken, Vijversteen, Stenen Brug en Hottentothoeve. Waar dat laatste vandaan komt weet ik niet maar op de kaart van Vandermaelen van 1875 staat het er al op: Ottentot hoef. Het leven zit vol met nog op te lossen raadsels maar eerst zal de mist moeten optrekken.

Bonheiden – Mispeldonk – de Boeimeerbeek (of is het toch Vrouwvliet?)

Op zoek naar de geschiedenis van de Mispeldonk in Bonheiden lees ik op de website van Natuurpunt dat het hier gaat om een historische riviermeander met het karakteristieke patroon van een brede U-vormige bocht met afzettingen van leem in het midden. Aan de noordzijde ligt een zandig duinachtig gebied en in het midden van de rivierbocht een opgewaaide heuvel van zand ofwel een ‘donk’. De meander is ontstaan in de periode van de laatste ijstijd zo’n 10.000 jaar geleden waarbij Dijle en Demer zich terugtrokken en plaats maakten voor de veel kleinere Boeimeerbeek (Vrouwvliet). Op die noordelijke zandduinen is later Bonheiden gebouwd en op het donk aan het einde van de veldweg met de naam Mispeldonk staat de voormalige Mispeldonkhoeve. In de omgeving is in 1970 een Gallo-Romeinse waterput ontdekt en de naam Mispeldonk word voor het eerst vermeld 1330. De hoeve en de daarbij horende gronden wordt in 1484 verkocht aan de tafel van de Heilige Geest van de parochie Sint-Pieter en Paulus in Mechelen.

Bonheiden – aan de Mispeldonkhoeve

Die tafels zijn de kerkelijke voorgangers van de hedendaagse armenzorg. In de Franse revolutie worden ze afgeschaft en hun eigendommen verkocht, meestal aan de stadsbesturen, in dit geval dat van Mechelen. Om die reden heeft het OCMW van Mechelen nog altijd bezittingen in Bonheiden en in de Mispeldonk. De hoeve staat beschreven op de inventaris van waardenvol erfkundig bouwgoed maar is niet echt beschermd. Tot in 1963 is het een pachthoeve, daarna is ze ingrijpend omgebouwd tot woonhuis met verlies van bijna alle bijgebouwen. Om de naam te vinden moet ik teruggaan naar de topografische kaart van 1939 (zie de afbeelding). Hij ziet er erg afgesloten uit en lijkt te koop (geweest) te zijn. Daar vlakbij staat de Leeuwerikenhoeve in een oud dennenbos. Ook deze hoeve – kennelijk eveneens een privé-woonhuis – is afgesloten voor de nieuwsgierige fotograaf. Hij lijkt niet op de lijst van waardenvol erfgoed voor te komen en ik vind er tegenstrijdige gegevens over (over een mooie bakoven en over pogingen van de eigenaar om het pad af te sluiten en een zwembad aan te leggen, zie de links). Langs deze hoeve kan je via een bosje van Natuurpunt verder stappen richting Dijle maar dan moet je wel de drukke Rijmenamsteenweg oversteken.

Bonheiden – Mispeldonk – een populier met tonderzwam: toppunt van bodiversiteit

Op dezelfde website van lees ik dat er in de Mispeldonk in Bonheiden op de zandige donk langs de randen opnieuw plekken van struikheide te vinden zijn na een gericht beheer van het kappen van uitheemse bomen en het afschrapen van de bovenste voedselrijke bodemlaag. Daarvoor zal ik nog eens moeten terugkomen. Veel opvallender zijn de oude bossen vlak langs de beek en de grote oppervlakten hooilanden. Op oude kaarten zoals die van Ferraris (1777) zie je dat er ook veel akkertjes geweest moeten zijn maar die zijn er niet meer. De populieren die er nog zijn hangen vol met tonderzwammen alsof ze willen bewijzen hoeveel ze wel bijdragen aan de biodiversiteit. Ik ben sterk onder de indruk van de prachtige houtkanten waar je alle mogelijke soorten kleine bomen en dikwijls stekelige struiken aantreft. Voor de voorjaarsflora zal ik in de lente moeten komen en om de vele vogels en andere dieren te zien is veel meer geduld nodig maar het is duidelijk dat dit landschap alle mogelijke biotoopjes heeft om de natuur een kans te geven. In de verte zie ik een hele troep donkere galloway-koeien tussen de bomen, te ver om te fotograferen. Aan de Natuurpunt-boerderij in de Mispeldonk waar 300 van deze dieren overwinteren moet ik nog eens een bezoek brengen.

Bonheiden – Mispeldonk – een pleidooi voor weiden met houtkanten

 Het gebied is zeker een paradijs voor macrofotografen en andere liefhebbers voor alles wat klein is zoals vele soorten vlinders, sprinkhanen en andere insecten. Later in het seizoen kan je er terecht voor speciale paddenstoelensoorten zoals wasplaten. Zoals altijd word ik vooral aangetrokken door de beek. Je kan wel zien dat het water veel te voedselrijk is maar dat levert ook mooie foto’s op. Dit is mijn eerste kenningsmaking met dit gebied en ik zal zeker moeten terugkomen om er meer over te weten te komen.

Bonheiden – Mispeldonk – kaart OSM

++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++

http://www.mechelsrivierengebied.be/index.php/natuurgebieden/natuurgebieden-bonheiden/mispeldonk

https://inventaris.onroerenderfgoed.be/erfgoedobjecten/2500

https://inventaris.onroerenderfgoed.be/themas/751

https://www.rlrl.be/nieuws/inbakfeest-leeuwerikhoeve

https://www.rwo.be/Portals/126/RVVB/Annulatie/RvVb%20A.2014.0034.pdf?ver=2016-12-12-125519-823

Bonheiden – Mispeldonk – een boom staat niet altijd recht – ik hou van zulke wilgen

Trefwoorden: bonheiden, mispeldonk, natuurpunt, geschiedenis

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s